Van onderzoeksvragen naar een groter verhaal

De feedback van reviewers verwerken

Een belangrijk deel van mijn tijd gaat momenteel naar het verwerken van de feedback van reviewers op het wetenschappelijke artikel over de structuur van PiB. Zoals gebruikelijk binnen de wetenschap hebben onafhankelijke experts het artikel kritisch gelezen en van opmerkingen voorzien. Dat betekent dat ik opnieuw door analyses, argumentaties en teksten heen ga om te bekijken hoe ik het artikel verder kan versterken. Soms leidt dat tot kleine aanpassingen, soms vraagt het om uitgebreider nadenken over hoe resultaten worden geïnterpreteerd of beschreven. Wanneer alle feedback is verwerkt, dien ik het artikel opnieuw in bij het tijdschrift. Tegelijkertijd ben ik bezig met het vierde en laatste artikel van mijn proefschrift. Daar leg ik momenteel de laatste hand aan. Als alles volgens planning verloopt, kan ook dat artikel binnenkort worden ingediend bij een wetenschappelijk tijdschrift. Het voelt bijzonder om te merken dat de reeks deelstudies die de afgelopen jaren zoveel van mijn aandacht hebben gevraagd nu bijna compleet is.

De laatste loodjes?

Tijdens een recent overleg met mijn begeleiders spraken we over de laatste fase van mijn promotieonderzoek. We hadden het over "de laatste loodjes". Eigenlijk voelt dat voor mij niet helemaal als de juiste omschrijving. Natuurlijk komt het einde van het traject dichterbij, en dat is best een gek idee na jaren intensief met hetzelfde onderwerp bezig te zijn geweest. Toch ervaar ik deze fase niet als een race richting de finish. Ik vond en vind het promotietraject vooral een waardevol en leerzaam proces. Juist daarom kijk ik uit naar de volgende grote klus: het schrijven van de algemene introductie en de overkoepelende samenvatting en discussie van mijn proefschrift.

Uitzoomen na jarenlang inzoomen

Tijdens de afzonderlijke onderzoeken ben ik vooral de diepte ingegaan. Iedere studie draaide om een afgebakende onderzoeksvraag met een specifieke focus. Dat was precies wat nodig was.

Maar nu ontstaat een nieuwe uitdaging: uitzoomen.
Ik wil antwoord geven op vragen als:

• Waar heeft mijn onderzoek aan bijgedragen als het gaat om zelfevaluatie in de kinderopvang?
• Hoe kan PiB op basis van de onderzoeksresultaten verder verbeterd worden?
• Welke potentie heeft PiB voor systematische en duurzame kwaliteitsverbetering?
• En welke vragen blijven nog open voor toekomstig onderzoek?

Dat vraagt een andere manier van denken dan het uitvoeren van afzonderlijke onderzoeken. Niet alleen kijken naar de details, maar juist naar het grotere geheel.

Lezen, denken, schrijven en herschrijven

Ik merk dat dit deel van het proces minstens zo uitdagend is als de eerdere onderzoeksfasen. Het vraagt voortdurend schakelen tussen literatuur, eigen onderzoeksresultaten en ideeën voor de toekomst. Wat weten we al uit bestaand onderzoek? Wat kan ik daadwerkelijk op basis van mijn eigen resultaten concluderen? En waar zie ik mogelijkheden die verder gaan dan wat ik op dit moment heb onderzocht? Dat proces bestaat vooral uit lezen, denken, schrijven, bespreken met mijn begeleiders, herschrijven en opnieuw nadenken. Juist door daar voldoende tijd voor te nemen ontstaan vaak de mooiste inzichten.

De lezer meenemen in het verhaal

Wat ik zelf misschien nog wel het lastigst vind, is goed navolgbaar schrijven. Ik zit inmiddels al zo lang en zo diep in het onderwerp dat veel dingen voor mij vanzelfsprekend zijn geworden. Maar ik kan niet verwachten dat lezers van mijn proefschrift dezelfde voorkennis hebben. Dat betekent dat ik de lezer stap voor stap moet meenemen in het verhaal. Waarom is een onderwerp belangrijk? Welke keuzes zijn gemaakt? En hoe hangen de verschillende onderzoeksresultaten met elkaar samen? Het is een kunst om een samenhangend verhaal te vertellen. Daarom heb ik mezelf voorgenomen om ook voor dit laatste deel voldoende tijd te nemen.

Tevreden over het proces

Ik zou het jammer vinden als ik mijn proefschrift over een paar jaar teruglees en denk: hier had ik meer aandacht aan moeten besteden. Daarbij geldt voor mij iets wat misschien breder toepasbaar is dan alleen onderzoek doen: ik kan tevreden zijn over een zorgvuldig doorlopen proces en tegelijkertijd kritisch blijven op het uiteindelijke resultaat. Maar niet tevreden zijn over het proces zelf zou ik veel lastiger vinden. Dat gevoel zou ik waarschijnlijk krijgen als ik nu gehaast zou proberen om alles zo snel mogelijk af te ronden.
Dat zou geen recht doen aan PiB, aan mijn begeleiders, aan de organisaties en professionals die aan het onderzoek hebben meegewerkt, en eerlijk gezegd ook niet aan mijzelf. Dus probeer ik het proces met geduld en aandacht te blijven doorlopen, terwijl er wel voortgang blijft. Zo spreek ik mijn begeleiders nog steeds iedere twee weken om de volgende stappen te bespreken.

Ook alvast vooruitkijken

Hoewel er nog genoeg werk ligt, kijken we ondertussen ook vooruit. Tijdens een van de komende overleggen zullen we bijvoorbeeld spreken over de mogelijke samenstelling van de leescommissie/promotiecommissie. Dat zijn onderzoekers die mijn proefschrift onafhankelijk beoordelen voordat ik word toegelaten tot de verdediging. Het zijn stappen die laten zien dat de focus langzaam verschuift van onderzoek doen naar het afronden en samenbrengen van alles wat ik de afgelopen jaren heb geleerd.